| Người gửi |
|
TL_constellation
Bông lúa đồng
Thành viên từ: 17/07/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 51
|
| Bài: 21/07/2009 lúc 10:28 AM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
HUYỀN THOẠI VỀ KHO BÁU CHĂM Ở THÁP CỔ BÌNH ĐỊNH
Vương quốc Chămpa (192-1822) đã sáng tạo ra một nền văn hóa độc đáo, mang đậm sắc thái riêng biệt. Đến nay, tỉnh Bình Định đã phát hiện khoảng 117 cổ vật thời Chămpa và 414 sản phẩm làm bằng gốm cổ thuộc nhiều giai đoạn khác nhau. Đáng chú ý là kỹ thuật xây dựng tháp Chàm - một trong những đề tài được đưa ra khảo luận khoa học...
Bí ẩn của tháp Chàm
Theo Viện Khảo cổ học Việt Nam, di tích văn hóa Chăm được phân bổ đều khắp trên dải đất các tỉnh duyên hải miền Trung, từ vĩ tuyến 11 đến 18, từ Quảng Bình vào đến Bình Thuận. ở Tây nguyên, các di tích Chăm cũng xuất hiện rải rác ở các địa phương như: Gia Lai, Kon Tum, Đăk Lăk, Lâm Đồng. Bình Định xưa kia từng là kinh đô của Vương quốc Chăm, hiện ở đây vẫn còn lưu lại 14 ngôi tháp cổ. Những cuộc khai quật tự phát của cư dân đã tìm thấy nhiều di vật cổ có giá trị như buồng cau, lá trầu, những vật thờ cúng bằng vàng... nằm sâu dưới lòng đất từ cả ngàn năm nay. Bình Định thuộc vùng Vijava từ thế kỷ X đến XV, từng là kinh đô của Chămpa (1000-1471). Cùng với thành Chà Bàn, hàng loạt công trình tôn giáo cũng đã được xây dựng ở đây. Khác với di tích Chăm ở Quảng Nam rất tập trung, các di tích ở Bình Định lại được xây dựng rải rác khắp nơi. Hiện có 14 công trình kiến trúc tập trung tại 8 địa danh: Bánh ít, Dương Long, Hưng Thạnh, Cánh Tiên, Phú Lốc, Phú Thiện, Bình Lâm và Hòn Chuông. Ngoài ra, còn có 4 tòa thành cổ gồm Thị Nại, Đồ Bàn, An Thành, Uất Trì và hàng loạt tác phẩm điêu khắc - những phế tích của tháp Chàm như giếng cổ hình vuông, rắn Naga, trụ văn bia, tượng thần điểu Garuđa, phù điêu Lăng Ông, tượng tu sĩ, khu mộ cổ... đều được phát hiện tại Bình Định . Trong tất cả các cổ vật phát hiện được, đáng chú ý là di vật tượng tu sĩ ở chùa Linh Sơn thuộc thôn Hải Giang, xã Nhơn Hải, thành phố Quy Nhơn. Những cư dân ở đây trong khi canh tác đã phát hiện bức tượng chôn sâu dưới lòng đất và đã đào lên đem hiến cho chùa. Dân địa phương gọi là chùa Phật Lồi. ở Quy Nhơn, hiện vẫn còn dấu vết các lăng mộ cổ của người Chăm tại xã đảo Nhơn Châu. Lịch sử Vương quốc Chămpa từ thời hoàng kim đến lúc suy vong đã lưu lại cho hậu thế hàng chục ngôi tháp cổ với những kiểu kiến trúc, chạm trổ độc đáo, bí hiểm. Ở khu vực duyên hải miền Trung hiện có trên 19 khu tháp với hơn 40 ngôi tháp cổ lớn nhỏ.
Và con tàu gặp nạn...
Ch. Lemire đã mô tả các tháp cổ Chămpa phân bố ở tỉnh Bình Định trong tác phẩm Les Tours kiames de la Province de Binh Dinh như sau: “Trong các tháp có các tượng, rất có thể chúng bằng vàng hoặc bằng bạc, có mắt bằng ngọc và răng bằng kim cương. Chúng đã bị lấy mất ngay từ đầu. Những tượng bằng đá có thể bị lấy đi ngay sau đó. Người ta đã đào các bức tượng để bóc gỡ các tranh thánh đã được gắn vào đó. Các tháp Bạc (người Việt Nam quen gọi là tháp Bánh ít) phô bày hàng loạt công trình đáng lưu ý, phần lớn các tượng đều bằng vàng hoặc bằng đá thếp vàng. Tượng cuối cùng che vòm đã được mang sang Pháp năm 1886. Gần 80 tấn đá chạm được dành cho Bảo tàng Lyon đã được tàu Mêkông chuyển về Pháp dưới sự coi sóc của Tiến sĩ Maurice. Tàu Mêkông bị đắm ở Hồng Hải và những người Somalis tưởng rằng đã tìm thấy kho báu nên đã đem vào bờ một số lớn những hòm nặng này, nhưng họ chỉ tìm thấy đá và đá...".
Bức màn bí mật bao quanh số phận của con tàu Mêkông đã thách đố các nhà khoa học, giới săn lùng cổ vật và cả những kẻ hiếu kỳ hơn 100 năm. Trong số những người tìm cách sở hữu kho báu trên tàu Mêkông có giáo sư Robert Stenout (Pháp). Đến tháng 10.1995, sau hơn 30 năm mày mò nghiên cứu ở hàng trăm thư viện, sở lưu trữ văn khố, các hải cảng, nhiều hãng tàu biển..., R. Stenout đã khoanh vùng một cách chính xác vị trí mà tàu Mêkông bị đắm tại mũi Guadaqui ở biển Hồng Hải. Theo R. Stenout, Mêkông là một con tàu lớn được thiết kế với hai chức năng chở khách và chở hàng nhưng điều này không làm ảnh hưởng đến sự thanh nhã của nó. Những năm đầu thế kỷ XX, do còn hạn chế về kỹ thuật, hành trình Đông Dương - Pháp là một hành trình dài, mất nhiều ngày, nên Mêkông được xây dựng, bài trí hoàn hảo, sang trọng và nguy nga như một cung điện di động trên mặt biển. Chuyến đi định mệnh của tàu Mêkông vào năm 1906 chở theo 180 sĩ quan, thủy thủ, 66 hành khách cùng hàng tấn cổ vật bằng vàng và một khoang bí mật chứa đầy hàng mà theo khảo sát ban đầu của đội thợ lặn thuộc tàu Scorbio do thuyền trưởng Campell chỉ huy (tàu Scorbio là con tàu mà Stenout sử dụng trong cuộc khai quật của mình) thì hàng trăm nghìn thỏi vàng có trong khoang hàng bí mật này như huyền thoại về Mêkông đã lan truyền là có thật.
Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau khi định vị được tàu Mêkông và kho báu bí mật thì nước có chủ quyền trên vùng lãnh hải mà tàu Mêkông bị đắm đã nổ ra một cuộc nội chiến khốc liệt, việc thu hồi kho báu trên tàu Mêkông đành dừng lại... kho báu mà tàu Mêkông có nhiệm vụ đưa về Pháp chủ yếu được thu gom trên khu vực Vijava từ Quảng Nam đến Bình Thuận và chắc chắn đây chưa phải là kho báu duy nhất của Vương quốc Chămpa.
Những thỏi vàng ròng biến mất
Theo một truyền thuyết thì trên chóp đỉnh của Tháp Đôi, cụm tháp gồm hai chiếc nằm ở thành phố Quy Nhơn, có 2 quả cầu lớn làm bằng vàng ròng. Cả hai khối vàng này đã bị các thủy thủ người da trắng của một chiếc tàu châu Âu đến cướp đoạt và mang xuống tàu sau một cuộc tấn công chớp nhoáng. Người Chăm cổ không quá đề cao giá trị của vàng và sử dụng chúng với khối lượng lớn một cách khá phổ biến trong các công trình kiến trúc đền tháp của mình. Có thể lý giải rằng, đó là do dân tộc này được tạo hóa ưu đãi quyền sở hữu nhiều mỏ vàng có trữ lượng phong phú. Vàng được đem đi đúc tượng thần để thờ, đúc phù điêu và dát lên các tượng thờ để trang trí... Truyền thuyết cũng cho biết rằng, người Chăm sau khi dựng tượng vàng ở các đền tháp thường quét lên thân tượng một lớp sơn đặc chế. Kho báu Chămpa được các nhà khoa học Pháp nhắc đến từ khá lâu. Kho báu cuối cùng - nơi lưu giữ những gì còn lại của vương triều Chămpa đã được đề cập trong tác phẩm Un royaume disparu - Les Chams et leur art - 1923 (Pháp). Sự giàu có đầy bí ẩn của Vương quốc Chămpa có thể đúng như các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố. Nhưng ngay cả khi sự thật không phải là như thế thì với việc thừa hưởng 14 quần thể tháp Chàm cổ còn lại đến nay, có thể khẳng định rằng: Bình Định đang sở hữu một phần kho báu của nhân loại.
Ngàn năm còn một chút này...
Tháp Đôi được xây dựng vào cuối thế kỷ XII còn được gọi là tháp Hưng Thạnh. Vào ngày 10.7.1980, Tháp Đôi được Nhà nước xếp vào danh mục những di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Tháp Đôi được các nhà nghiên cứu xếp vào loại di sản độc đáo của nghệ thuật kiến trúc Chămpa. So với các ngọn tháp khác trong vùng, Tháp Đôi không hề giống bất kỳ một ngôi tháp cổ nào hiện có. Thế nhưng, đến nay các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra lý do của sự khác thường này.
Cùng với di tích Tháp Đôi, chúng ta ngược lên vùng "Tây Sơn hạ đạo" để chiêm ngưỡng cụm tháp Dương Long. Ngày xưa người Pháp gọi đây là Tháp Ngà, dân địa phương thì gọi là tháp An Chánh. Tháp Dương Long có 3 tòa tháp cổ với chiều cao từ 29 đến 36 m. Các hệ thống cửa phần lớn đã bị sụp đổ, hư hỏng. Tuy vậy, nhìn vào các tác phẩm điêu khắc còn sót lại, chúng ta liên tưởng đến những nghệ nhân Chăm đã từng dày công sáng tạo một nền văn hóa độc đáo. Nhiều nhà nghiên cứu hiện nay đã xác định niên đại của tháp vào khoảng nửa sau thế kỷ XII. Đây là cụm di tích thứ 2 được Bộ Văn hóa xếp hạng cùng lúc với Tháp Đôi Quy Nhơn. Sau hai cụm Tháp Đôi, tháp Dương Long là tháp Cánh Tiên và tháp Bánh ít. Tháp Cánh Tiên được người Chăm xây dựng ngay ở trung tâm thành Đồ Bàn, nay thuộc địa phận xã Nhơn Hậu, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Theo tài liệu của người Pháp, tháp Cánh Tiên còn được gọi là Tháp Đồng, nhưng vì sao có tên gọi này thì vẫn chưa xác định được. Tháp cao khoảng 20 m, trông xa giống như đôi cánh của nàng tiên trong chuyện cổ tích đang bay lên trời xanh. Tháp Cánh Tiên được xây dựng một phần bằng chất liệu đá sa thạch, xung quanh có nhiều phù điêu chạm khắc tạo cho ngôi tháp cổ một dáng vẻ độc đáo. Khác với tháp Cánh Tiên, cụm tháp Bánh ít có đến 4 tòa tháp lớn nhỏ khác nhau. Gọi là tháp Bánh ít bởi vì khi đứng từ xa nhìn lại, cụm tháp giống như những chiếc bánh ít lá gai - một sản vật thường thấy trong các dịp cúng lễ, giỗ chạp ở miền Trung. Người Pháp gọi đây là Tháp Bạc. Tất cả đều nằm trên một đỉnh đồi thuộc địa phận xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, cách thành phố Quy Nhơn khoảng 20 km. 4 ngôi tháp cổ này đều có các tượng thờ, hình vũ nữ đang múa, hình voi, hình các vị thần linh. Kiểu trang trí làm cho ta có cảm giác như đang lạc vào thế giới thần bí của người Chăm cổ xưa. Cũng tại Bình Định còn có tháp Bình Lâm nằm ở xã Phước Hòa (Tuy Phước). Người dân ở đây kể lại rằng, thôn Bình Lâm là nơi có những cư dân người Việt lần đầu tiên đến đây khai phá mở mang vùng đất phì nhiêu này. Trong hệ thống tháp Chàm Bình Định, thì tháp Bình Lâm là nhóm tháp cổ có niên đại sớm nhất. Một cụm di tích khác có tên là tháp Thủ Thiện ở xã Bình Nghi (Tây Sơn) nằm bên Quốc lộ 19. Năm 1995, ngọn tháp này đã được Nhà nước xếp hạng di tích. Tuy vậy, cũng giống như các cụm di tích tháp Chàm khác ở Bình Định, ngọn tháp Thủ Thiện hiện đang bị đổ nát nghiêm trọng. Nhiều di tích, cấu trúc của ngọn tháp đã bị thời gian và con người phá hủy. Di tích cuối cùng được xếp hạng cùng lúc với tháp Thủ Thiện là tháp Phú Lốc. Người Pháp đặt tên là Tháp Vàng. Phú Lốc nằm giáp ranh giữa 2 huyện An Nhơn và Tuy Phước. Tháp nằm trên đỉnh một quả đồi cao 76 m so với mực nước biển. Ngọn tháp đã bị đổ nát khá nhiều, tuy nhiên, nhìn một cách tổng quát vẫn thấy được dáng vẻ bề thế, uy nghi của một công trình kiến trúc cổ. Ngoài 7 cụm tháp ở Bình Định đã được Nhà nước xếp hạng, hiện nay vẫn còn một số di tích tháp cổ khác chỉ còn chân đế, hoặc đã bị sụp đổ do người dân đào bới tìm vàng, trong đó có tháp Hòn Chuông ở huyện Phù Cát. Ngôi tháp cổ này cùng nhiều tháp Chàm khác đang đòi hỏi có sự trùng tu.
Có thể nói rằng, 8 cụm tháp với tổng số 14 tòa tháp cổ còn lại trên đất Bình Định được xem như một loại tài sản vô giá mà lịch sử đã ban tặng cho miền Trung nước ta. Những bí ẩn về tháp Chàm mặc dù đã được tìm hiểu nghiên cứu từ cả chục năm nay, tuy vậy cũng chỉ là những nghiên cứu bên ngoài. Chúng ta tin rằng ở đó còn khá nhiều điều kỳ lạ, nhiều huyền thoại lý thú cần được làm sáng tỏ.
Nguồn:Tạp chí hoạt động khoa học by Bi - Mi
__________________
TL_constellation
|
| Lên trên |
|
| |
TL_constellation
Bông lúa đồng
Thành viên từ: 17/07/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 51
|
| Bài: 21/07/2009 lúc 10:40 AM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
Trích: Báo Bình Định
Môt số hình ảnh về các tháp Chăm ở Bình Định
Với 13 trong số hơn 40 đền tháp Chăm tại khoảng 20 cụm kiến trúc nằm từ Quảng Nam đến Bình Thuận, có niên đại từ thế kỷ IX đến XVI, Bình Định sở hữu một di sản kiến trúc vô cùng độc đáo. Những đền tháp này được phân bố tại 8 cụm và được đánh giá là một bảo tàng ngoài trời về kiến trúc, điêu khắc và kỹ thuật xây dựng độc đáo. Dưới đây là một số hình ảnh tiêu biểu:
Tháp Đôi (ở TP Quy Nhơn), niên đại nửa đầu TK XII, là một cụm tháp vào loại độc đáo nhất của kiến trúc cổ Chăm bởi không giống với bất cứ một ngôi tháp Chăm nào khác. Tháp Đôi đã được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 1980.
Tháp Đôi (cuối thế kỷ XII, nay thuộc phường Đống Đa, TP. Quy Nhơn) mang những gì đặc trưng cho phong cách kiến trúc Chăm Bình Định.
Tháp Bánh Ít (ở huyện Tuy Phước). Tháp Bánh Ít có niên đại thế kỷ XI, gồm bốn tòa tháp lớn nhỏ khác nhau nằm trên một đỉnh đồi thuộc xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, cách thành phố Qui Nhơn khoảng 20km.
Tháp Bánh Ít (đầu thế kỷ XI, nay thuộc xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước) là một công trình kiến trúc quý, hiếm, có giá trị nghệ thuật lớn và có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm hiểu mối quan hệ nghệ thuật giữa Champa và các nền nghệ thuật khác đương thời.
Tháp Cánh Tiên (ở huyện An Nhơn) được xây dựng ngay ở trung tâm thành Đồ Bàn (nay thuộc xã Nhơn Hậu, huyện An Sơn, tỉnh Bình Định). Là một trong những tháp đơn còn lại đẹp nhất của nghệ thuật kiến trúc đền tháp Champa.
Tháp Cánh Tiên (thế kỷ XI, nay thuộc xã Nhơn Hậu, huyện An Nhơn), hiện lên như một kiến trúc hoành tráng với những khối hình lớn, gây ấn tượng từ xa nhưng vẫn thanh thoát, nhẹ nhõm.
Tháp Bình Lâm (ở huyện Tuy Phước), một kiến trúc được cho là xưa nhất ở Bình Định. Bình Lâm mang vẻ đẹp phảng phất tinh thần cổ điển: hoàn thiện và trọn vẹn trong toàn thể cũng như trong từng chi tiết nhỏ. Năm 1995, ngọn tháp này cũng được xếp hạng di tích quốc gia.
Tháp Bình Lâm (khoảng cuối thế kỷ X, nay thuộc xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước) một kiến trúc được cho là xưa nhất ở Bình Định. Bình Lâm mang vẻ đẹp phảng phất tinh thần cổ điển: hoàn thiện và trọn vẹn trong toàn thể cũng như trong từng chi tiết nhỏ.
Tháp Thủ Thiện (ở huyện Tây Sơn). Có niên đại thế kỷ XII.
Tháp Thủ Thiện (đầu thế kỷ XII, nay thuộc xã Bình Nghi, huyện Tây Sơn) tuy là một kiến trúc quy mô nhỏ, nhưng gây ấn tượng bằng các mảng khối lớn.
Tháp Phú Lộc (ở huyện Phù Cát) Cao 29m, Phú Lộc - có niên đại thế kỷ XII, nằm trên đỉnh đồi cao 76m so với mực nước biển. Dù đã bị đổ nát khá nhiều nhưng nhìn tổng quát, ngọn tháp vẫn có dáng bề thế, uy nghi của một công trình kiến trúc cổ.
Tháp Phú Lộc (đầu thế kỷ XII, nay thuộc xã Nhơn Thành, huyện An Nhơn) là một trong những kiến trúc kiểu đền núi gây ấn tượng mạnh mẽ nhất về dáng vẻ bề thế, uy nghi.
Tháp Dương Long (Tây Sơn). Tháp Dương Long, niên đại thế kỷ XII, gồm ba tòa tháp cổ với chiều cao từ 29-36 m. Đây là cụm di tích được Bộ Văn hoá xếp hạng cùng lúc với tháp Đôi
Tháp Dương Long (đầu thế kỷ XII, nay thuộc xã Bình Hòa, huyện Tây Sơn) ngọn tháp gạch cao nhất và vào loại đẹp nhất Đông Nam Á. Ở Dương Long, ta chỉ còn bắt gặp phong cách Bình Định ở tinh thần kiến trúc nhưng hình thức biểu hiện lại ảnh hưởng khá đậm nét của nghệ thuật Khmer.
Tháp Hòn Chuông (ở huyện Phù Cát) đã bị sụp đổ khá nhiều. Đây là tòa tháp nằm vị trí cao nhất trong các tháp Chăm còn lại ở Bình Định. Người các nhà khoa học Pháp vốn đã nghiên cứu khá kỹ lưỡng về văn hóa Chăm, đặc biệt là kiến trúc Champa nhưng họ đã chưa biết đến sự tồn tại của ngôi tháp này
Theo Báo Bình Định. |
|
|
Có thể nói, 8 cụm tháp với tổng số 14 tòa tháp cổ còn lại được xem như là tài sản vô giá mà lịch sử đã ban tặng cho miền Trung. Những bí ẩn về tháp Chăm mặc dù đã được nghiên cứu tìm hiểu từ cả chục năm nay nhưng cũng còn là những nghiên cứu bên ngoài. Nhiều bí ẩn kỳ lạ, nhiều huyền thoại lý thú vẫn đang chờ được hé mở.
__________________
TL_constellation
|
| Lên trên |
|
| |
badung
Bông lúa vàng
Thành viên từ: 12/07/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 851
|
| Bài: 06/08/2009 lúc 8:27PM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
Tháp Chăm Bình Định - Đỉnh cao của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Chămpa
Những tháp Chăm ở Bình Định mang nhiều yếu tố đỉnh cao của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Chămpa. Nếu như ở các địa phương khác, dấu ấn Chămpa chỉ còn là phế tích thì việc rất nhiều tháp Chăm ở Bình Định vẫn còn gần như nguyên vẹn...
Đó chính là kho báu văn hoá vô giá mà lịch sử đã để lại cho mảnh đất này và cũng là cơ sở để Viện Khảo cổ học Việt Nam và UBND tỉnh Bình Định xúc tiến xin phép Chính phủ lập hồ sơ trình UNESCO công nhận hệ thống di tích tháp Chăm ở Bình Định trở thành di sản văn hóa nhân loại...
Khác với những tháp Chăm ở Mỹ Sơn nói riêng được xây dựng quần tụ trong một thung lũng lòng chảo, các ngọn tháp của tỉnh Quảng Nam nói chung được xây dựng ở những vùng đất bằng phẳng, thì hầu hết những tháp Chăm Bình Định đều xây dựng trên đỉnh những ngọn đồi đã khiến Văn Cao lần đầu tiên đến Bình Định có một liên tưởng thú vị: "Từ trời xanh/ Rơi/ Vài giọt tháp Chàm...". Vị trí này tạo nên vẻ đẹp tôn nghiêm, hùng vĩ cho những kiến trúc đã từng gắn với những lễ nghi tôn giáo của văn hóa Chămpa.
Hiện Bình Định còn 8 cụm di tích với 14 tháp Chăm gồm Bánh Ẹt, Dương Long, Hưng Thạnh, Cánh Tiên, Phú Lộc, Phú Thiện, Bình Lâm và Hòn Chuông nhưng tháp Hòn Chuông chỉ còn là chân đế. Ngoài ra, còn có bốn toà thành cổ gồm Thị Nại, Đồ Bàn, An Thành, Uất Trì và hàng ngàn tác phẩm điêu khắc, thể hiện sự bề thế một thời của kinh đô Đồ Bàn thuộc Vương quốc Vijaya thế kỷ XI - XV.
Quần thể tháp Chăm Bình Định còn khá nguyên vẹn, đa dạng và đạt nhiều kỷ lục trong khu vực Đông Nam Á: Tháp Dương Long, huyện Sơn Tây là tháp gạch cao nhất với tháp giữa cao 39m; tháp Hòn Chuông được xây ở vị trí cao nhất khu vực Đông Nam Á: 600m. Trong số hơn 60 công trình kiến trúc tháp còn trên dải đất miền Trung - Tây Nguyên, nếu không kể Mỹ Sơn thì Bình Định là nơi tập trung nhiều nhất số lượng và quy mô kiến trúc tháp.
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định những cụm tháp Chăm ở Bình Định như một bảo tàng ngoài trời sống động, độc đáo. Hệ thống các công trình tôn giáo bằng gạch của nền văn hóa Chămpa hiếm hoi còn sót lại trên đất Bình Định gần như đầy đủ mọi loại hình trong các nhóm kiến trúc tháp Chăm hiện còn như nhóm kiến trúc một tháp, nhóm kiến trúc ba tháp xây thẳng hàng theo tín ngưỡng tam vị nhất thể.
Những tuyệt tác hiếm hoi còn sót lại của nghệ thuật điêu khắc Chămpa nằm rải rác ở các tháp Chăm và một số bảo tàng ở trong và ngoài nước là bộ sưu tập độc đáo của nghệ thuật châu Á mà không gì có thể thay thế được bởi nó cho chúng ta một cái nhìn tốt hơn về lịch sử nghệ thuật Việt Nam thời kỳ đầu.
Đằng sau các bức phù điêu, đài thờ, vật trang trí, tượng thần, tượng thờ... là cả một không gian đậm đặc chất huyền thoại với những kiến giải vừa ngây thơ, trừu tượng nhưng không kém phần lãng mạn của con người về những điều kỳ diệu của vũ trụ.
Đã có ý kiến cho rằng, cùng với thành Đồ Bàn, những tháp Chăm ở Bình Định, nếu được quan tâm và đầu tư đúng mức, sẽ là những di sản vượt tầm quốc gia bởi mỗi một cổ tháp là một kho sử liệu nghệ thuật, một viên ngọc của nghệ thuật Chăm.
Bình Định ngày nay vốn là vùng định đô khá dài của vương quốc cổ Chămpa ở giai đoạn phát triển rực rỡ nhất. Trên vùng đất này, văn hóa Chămpa để lại di tích khá đậm đặc với nhiều loại hình và số lượng khá phong phú. Tiêu biểu trong số này là hệ thống các tháp Chăm.
Nếu những tháp Chăm ở Mỹ Sơn là những công trình tôn giáo - tín ngưỡng gắn với Ấn Độ giáo thì tháp Chăm ở Bình Định lại tiêu biểu cho sự hỗn dung tín ngưỡng giữa Ấn Độ giáo, Phật giáo và tín ngưỡng bản địa. Những đền tháp này lại được đặt trong sự gắn kết với đời sống của cộng đồng cư dân, thể hiện bằng một trung tâm về chính trị, kinh tế, quân sự và tôn giáo (thành Đồ Bàn), với hoạt động kinh tế (đồ gốm Gò Sành) và trung tâm thương mại (cảng Thị Nại, thành Thị Nại).
Chính vì những giá trị nổi bật, độc đáo, cùng với Viện Khảo cổ, Bình Định đang xúc tiến xây dựng hồ sơ, khuyến nghị Chính phủ đề nghị UNESCO công nhận hệ thống các di tích tháp Chăm Bình Định là di sản văn hóa thế giới. Tuy nhiên, lộ trình từ "di tích đến di sản", Bình Định còn rất nhiều việc cần phải làm.
Hơn 10 năm qua, với kinh phí được cấp từ các chương trình mục tiêu của Trung ương, Bình Định đã tiến hành gia cố, chống xuống cấp cho hầu hết các di tích Chăm, trong đó, đã trùng tu hoàn tất tháp Bánh Ít và tháp Đôi; tháp Dương Long và tháp Cánh Tiên đang trong quá trình tôn tạo. Thế nhưng, vẫn còn nhiều điều tranh cãi xung quanh quan điểm chống sập hay "hoàn nguyên" trong trùng tu, tu bổ các tháp Chăm.
Cho đến nay, Bình Định vẫn chưa có một đầu mối tập trung để quản lý, bảo tồn và phát huy di tích. Trong 7/8 cụm tháp cổ Chămpa là di tích được công nhận xếp hạng cấp quốc gia của Bình Định, hiện chỉ có 2 cụm tháp có hợp đồng bảo vệ, mỗi tháp một người, là tháp Bánh Ít và tháp Dương Long.
Và cho đến nay, Bình Định vẫn chưa có một bảo tàng văn hoá Chăm nên mặc dù đã lưu giữ một số lượng khá lớn các tác phẩm điêu khắc Chăm độc đáo nhưng vẫn chưa tạo được điểm nhấn trong lòng du khách về "tia nắng rực rỡ loé lên trong buổi chiều tà của nền nghệ thuật Chămpa" do hiện vật vẫn nằm tản mát ở nhiều địa điểm.
Theo Tiến sĩ Hà Văn Phùng - Viện trưởng Viện Khảo cổ học Việt Nam thì trước tiên, Bình Định phải tập hợp được các nhà văn tự học, nhà nghiên cứu Chăm, khảo cổ học, sử học để tổ chức những hội nghị mang tầm quốc gia nhằm đánh giá về những giá trị riêng biệt của các tháp Chăm Bình Định. Đồng thời, phải tiến đến những hội nghị mang tính quốc tế, mời các nhà nghiên cứu tháp Chăm ở khu vực Đông Nam Á, Ấn Độ để cùng đánh giá về giá trị các cụm di tích tháp Chăm ở Bình Định.
Từ đó, chúng ta mới có một bộ hồ sơ hoàn chỉnh để trình UNESCO, trong đó, gồm đầy đủ chứng cứ khoa học về giá trị lịch sử, niên đại, nghệ thuật và những mối giao lưu ảnh hưởng của các nền nghệ thuật khác đến nghệ thuật Chăm trong một giai đoạn của văn hóa Chăm.
Cũng theo Tiến sĩ Phùng thì: "Nếu nhìn một cách tổng thể những giá trị lịch sử và văn hóa của tháp Chăm Bình Định đối với một giai đoạn phát triển của văn hóa Chămpa, thì việc đề cử UNESCO công nhận tháp Chăm Bình Định là Di sản Văn hóa thế giới rất có tính khả thi".
Theo CAND
__________________
Câu trả lời gọn nhất là hành động - Goethe
|
| Lên trên |
|
| |
badung
Bông lúa vàng
Thành viên từ: 12/07/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 851
|
| Bài: 08/08/2009 lúc 6:10PM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
Tháp Chămpa ở Bình Định
Bình Định là nơi “đất võ trời văn”. Tuy nhiên, Bình Định còn là xứ sở của những tháp Chămpa. Hiện nay, trên đất Bình Định có đến 8 cụm tháp nằm ở các huyện xung quanh kinh thành Đồ Bàn xưa: Phù Cát, Tuy Phước, Anh Nhơn, Tây Sơn và Tp.Quy Nhơn.
Nếu xuất phát từ Tp.Quy Nhơn, du khách sẽ gặp Tháp Đôi ngay trong lòng thành phố, bên bờ đầm Thị Nại, sở dĩ gọi tên như vậy vì có hai tháp đứng cạnh nhau, sừng sững giữa trời xanh, như người ta “có cặp có đôi” vậy. Cách Tp.Quy Nhơn khoảng 30km, thuộc địa phận huyện Tuy Phước, sát ngã ba QL 19 và QL 1, là quần thể tháp Bánh Ít, gồm 4 tháp lớn nhỏ được xây trên một ngọn núi, soi bóng xuống dòng sông Kôn. Ở tháp Bánh Ít là những kiến trúc duyên dáng, đặc biệt là tháp có hình yên ngựa. Tiếp tục đi ra hướng bắc là tháp Phú Lốc và tháp Cánh Tiên, hai ngọn tháp này cũng được xây trên những ngọn đồi cao, từ QL 1 nhìn lên đều trông thấy. Tháp Cánh Tiên nằm trong khuôn viên thành Đồ Bàn, vào buổi chiều, nhìn từ xa, các góc mái của tháp như đôi cánh của các cô tiên nhảy múa trong sắc đỏ hoàng hôn. Tiếp tục đi về phía biển, du khách sẽ bắt gặp tháp Bình Lâm (nay thuộc huyện Tuy Phước) và một tháp chưa được khám phá trên núi Bà (Phù Cát, Bình Định). Từ tháp Bánh Ít, theo QL 19 lên Tây Sơn, chiêm ngưỡng tháp Thủ Thiện ở bên này và Tháp Dương Long ở bên kia sông Kôn.
Tháp Bánh Ít
Tháp Đôi
Tháp Dương Long
Kiến trúc tháp Chàm
Mãi với thời gian
Linga và yoni mới được phục chế thờ ở tháp Đôi
Một điệu múa Chămpa
Điều đặc biệt, hầu như các tháp Chămpa đều được xây dựng bên những dòng sông. Theo TS. Lê Đình Phụng: Tháp Dương Long được coi là kiến trúc gạch cao nhất Đông Nam Á. Đến bên tháp, du khách sẽ cảm nhận được sự to lớn, vĩ đại và tưởng như những công trình kiến trúc này không phải do bàn tay lao động tài hoa của các nghệ nhân Chămpa xưa mà là của các vị thần, của trời xanh, như một lần nhạc sĩ, nhà thơ Văn Cao ghé thăm Bình Định, thăm các tháp Chămpa từng có câu thơ:
Từ trời xanh
rơi
vài giọt tháp Chàm.
Hoàng Tuấn (Báo Ảnh Đất Mũi)
__________________
Câu trả lời gọn nhất là hành động - Goethe
|
| Lên trên |
|
| |
binhdinhngaynay
Bông lúa bạc
Thành viên từ: 20/07/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 527
|
| Bài: 15/08/2009 lúc 6:26PM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
Tháp Champa huyền ảo
Không chỉ là “đất võ trời văn”, Bình Định còn là xứ sở của những tháp Champa. Những tòa tháp hiện lên sống động dưới góc nhìn của độc giả Hoàng Tuấn.
Hiện nay ở Bình Định có đến 8 cụm tháp và nằm ở các huyện xung quanh kinh thành Đồ Bàn xưa như: Phù Cát, Tuy Phước, An Nhơn, Tây Sơn và TP Quy Nhơn.
Nếu xuất phát từ Quy Nhơn, bạn sẽ gặp Tháp Đôi ngay trong lòng thành phố, bên bờ đầm Thị Nại. Sở dĩ gọi tên như vậy vì có hai tháp đứng cánh nhau, sừng sững giữa trời xanh, như người ta “có cặp, có đôi”. Cách Quy Nhơn khoảng 30 km, thuộc địa phận huyện Tuy Phước, sát ngã ba quốc lộ 19 và quốc lộ 1, bạn đến thăm quần thể tháp Bánh Ít, gồm 4 tháp lớn nhỏ được xây trên một ngọn núi, soi bóng xuống dòng sông Kôn.
Ở tháp Bánh Ít, bạn sẽ thấy được những kiến trúc duyên dáng của tháp, đặc biệt là tháp có hình yên ngựa. Nếu tiếp tục đi ra hướng bắc, du khách sẽ gặp tháp Phú Lốc và tháp Cánh Tiên, hai ngọn tháp này cũng được xây trên những ngọn đồi cao, vì vậy đi ngang quốc lộ 1 bạn đều nhìn thấy. Tháp Cánh Tiên nằm trong khuôn viên thành Đồ Bàn, và theo một số tài liệu nghiên cứu là quà tặng của vua Chế Mân xây tặng cho hoàng hậu công chúa Huyền Trân của Đại Việt.
Nếu bạn đến tham quan tháp vào những buổi chiều, nhìn từ xa, các góc mái của tháp những đôi cánh của các cô tiên nhảy múa trong sắc đỏ hoàng hôn. Tiếp tục đi về phía biển bạn sẽ bắt gặp tháp Bình Lâm (nay thuộc huyện Tuy Phước) và một tháp chưa được khám phá trên núi Bà (Phù Cát, Bình Định). Từ tháp Bánh Ít theo quốc lộ 19 lên Tây Sơn, bạn sẽ được chiêm ngưỡng tháp Thủ Thiện ở bên này và Tháp Dương Long ở bên kia sông Kôn. Và hình như các tháp Champa đều được xây dựng bên những dòng sông.
Tháp Dương Long.
Tháp Champa trong nắng.
Tháp Đôi.
Nét kiến trúc độc đáo.
Đối mặt với thời gian.
Gạch xây tháp.
Bền bỉ với thời gian.
Một điệu múa Chăm.
Các bạn trẻ đến tháp chụp ảnh cưới.
Theo vnexpress.net
__________________
Bình Định ngày nay
|
| Lên trên |
|
| |
binhdinhngaynay
Bông lúa bạc
Thành viên từ: 20/07/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 527
|
| Bài: 15/08/2009 lúc 6:29PM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
Bí ẩn tháp Chăm Bình Định
Tháp Chăm Bình Định là một dạng kiến trúc tôn giáo mang bản sắc rất riêng của dân tộc Chămpa. Theo các sử liệu thì trong quá trình trị vì đất nước, các triều đại Chămpa cổ đã cho xây dựng khá nhiều đền đài, nhưng trải qua nhiều thời gian đấu tranh tồn tại, cộng thêm sự tàn phá của thiên nhiên, chiến tranh, con người... cho đến nay trên vùng cư trú xưa của họ chỉ còn lại một số dạng kiến trúc đền đài là các tháp. Bình Định là địa phương thứ hai, sau Quảng Nam sở hữu được nhiều tháp Chăm nhất nước ta, với 8 cụm di tích tháp với 14 tháp rải ra trên địa giới ba huyện và một thành phố: Tây Sơn, An Nhơn, Tuy Phước và Quy Nhơn. Niên đại của các tháp Chăm được xác định là từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 12, tức tuổi thọ trung bình của chúng cách nay ngót 1.000 năm. Khi định niên đại của các tháp Chăm thuộc phong cách Bình Định, P. Stec đưa ra giả thuyết như sau: phong cách bắt đầu từ tháp Bánh Ít - còn gọi là tháp Bạc (nửa đầu thế kỷ 12); tháp Dương Long (đầu thế kỷ 13); tháp Hưng Thạnh (nửa đầu thế kỷ 12); tháp Thủ Thiện Cánh Tiên (hay tháp Đồng); tháp Phú Lốc hay tháp Vàng (thuộc thế kỷ 13); và bắt đầu suy thoái ở tháp Po Klung Garai, Ninh Thuận.
Tháp Bánh Ít
Tháp Chăm được xây dựng theo tín ngưỡng thống nhất thờ thần Siva, một trong tam vị nhất thể của đạo Bà La Môn, Siva - tượng trưng cho sự huỷ diệt, hai vị thần kia là Visnu - tượng trưng cho sự bảo tồn và Brahma - tượng trưng cho sự sinh thành. Cả ba nằm trong một vòng luân chuyển không ngừng. Người Chăm thờ thần Siva là chính, vì người Khmer thờ người Visnu là chính. Tín ngưỡng này của người Chăm kết hợp với tục thờ cúng tổ tiên tạo thành bản sắc trong đời sống tinh thần của họ.
Tháp Chăm, trong Ấn Độ giáo người ta gọi là Sikhara, một dạng kiến trúc tiêu biểu của Bà La Môn giáo. Từ Sikhara có nghĩa là đỉnh nhọn, đỉnh núi nhọn, biểu thị của núi Mêru trong Bà La Môn giáo. Núi Mêru là núi thần thoại có nhiều đỉnh cao thấp khác nhau. Vị thần tối cao ngự trên đỉnh núi cao nhất. Các vị thần tuỳ theo các bậc cao thấp khác nhau mà ngự trị ở những đỉnh núi thấp hơn trên cùng một dãy Mêru. Núi Mêru được biểu hiện thành kiến trúc Sikhara, người Chăm gọi là Kalan, có nghĩa là đền thờ. Đúng ra là Kalan Chăm chứ không phải là tháp Chăm, nhưng người ta quen gọi là tháp Chăm, đồng thời từ tháp đã trở thành một thuật ngữ kiến trúc chỉ loại hình cao tầng đế nhỏ. Cho nên người ta chỉ dùng từ "tháp" để gọi loại hình kiến trúc này.
Hoa văn trên chóp tháp Thủ Thiện
Tháp Chăm Bình Định đã đạt tới độ chín muồi của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc, và dung hoà được trong phong cách nghệ thuật Chămpa và Khmer khiến chúng khác với những quần thể tháp Chăm có trước và sau chúng. Nói đến tháp Chăm là nói đến sự độc đáo của chất liệu xây dựng nên chúng: gạch Chăm. Gạch Chăm cũng làm từ đất sét như mọi loại đất khác, nhưng nó bí ẩn đến mức chúng ta không biết người nghệ sĩ Chăm xưa đã khắc tạc trực tiếp lên gạch sống hay gạch chín? Vì những nhát khắc quá ngọt ngào trên chất liệu, vì cái cảm giác đất nung quá ấm áp và gần gũi mỗi khi ta chạm tay vào cơ-thể-gạch của ngọn tháp đã truyền cho ta niềm tin qua hàng nghìn năm về sự bền bỉ của một loại chất liệu. Không trường cửu như gạch nhưng vĩnh cửu là đất. Vì sao trải qua hàng nghìn năm với những biến thiên, bao tai hoạ mà những ngọn tháp đất nung này vẫn tồn tại? Những đền tháp Chăm này được đặt trong sự gắn kết với cộng đồng cư dân, thể hiện bằng một trung tâm chính trị, kinh tế quân sự và tôn giáo cổ (thành Đồ Bàn), với hoạt động kinh tế (đồ gốm Gò Sành), và trung tâm thương mại (cảng Thị Nại, thành Thị Nại). Trải qua hàng nghìn năm với chất liệu đất vẫn còn trường tồn là một bí ẩn và độc đáo mà chỉ có ở tháp Chăm.
Thời gian để lại dấu vết trên tháp ở Tuy Phước
Nhạc sĩ Văn Cao trong một lần về thăm tháp Chăm Bình Định đã lưu lại mấy câu thơ bất hủ: Từ trời xanh/ Rơi/ Vài giọt tháp Chăm/ Quanh Quy Nhơn/ Tôi/ Như đứa trẻ yêu huyền thoại. Chính vì tính cách nhỏ giọt của "bản đồ" mà tháp Chăm Bình Định đã cho Văn Cao những suy nghĩ ấy. Vì bao giờ tháp Chăm Bình Định cũng đều được xây trên những ngọn đồi ở vị trí cao nhất, ở những vùng đất mà nó ngự trị.
Tháp Chăm Bình Định là nguồn cảm hứng của nhiều du khách đến thăm bởi sự hùng vĩ và trải qua hàng nghìn năm nó tồn tại một cách ngạo nghễ với thời gian. Nhà thơ Chế Lan Viên, trong một lần đến thăm tháp Chăm Bình Định, suy nghĩ về sự đổi thay dâu bể của lịch sử và số phận của những người Chăm đã có cảm hứng: Đây, những cảnh ngàn sâu cây lả ngọn. Muôn ma Hời sờ soạng dắt nhau đi; Những rừng thẳm bóng chiều lan hỗn độn, Lừng hương đưa, rộn rã tiếng từ quy!
Bình Định ngày nay, Vijaya xưa là vùng định đô của vương quốc Chămpa cổ từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 14. Đây là giai đoạn phát triển văn hóa rực rỡ của Chămpa. Trên vùng đất này, văn hoá Chămpa đã để lại di tích khá đậm đặc với nhiều loại hình và số lượng phong phú, tiêu biểu trong số này là hệ thống các tháp Chăm ở Bình Định.
Chính vì những giá trị nổi bật, độc đáo mà UBND Bình Định, Viện Khảo cổ học đang xúc tiến xây dựng hồ sơ, khuyến nghị Chính phủ, đề nghị UNESCO công nhận: "Hệ thống các di tích tháp Chăm Bình Định là di sản văn hoá thế giới". Tuy nhiên, lộ trình đi từ di tích đến di sản còn nhiều việc phải làm đối với mọi người. Nếu thấy rằng hệ thống tháp Chăm Bình Định thực sự là quý báu, thực sự là có giá trị của nước ta, di tích trải qua 1.000 năm, thì vì sao không đề cử tháp Chăm Bình Định là Di sản văn hoá thế giới?
TS Đinh Văn Liên - Ảnh: Đào Tiến Đạt (SGTT Online)
__________________
Bình Định ngày nay
|
| Lên trên |
|
| |
Bon Bon
Lúa ngâm giống
Thành viên từ: 29/09/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 5
|
| Bài: 04/12/2009 lúc 10:28 AM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
Tháp Chăm Bình Định
Vùng đất này nổi tiếng với hệ thống tháp Chăm có tuổi thọ ngót 1.000 năm mang kiến trúc nghệ thuật độc đáo và đẹp đến ngỡ ngàng.
8 cụm di tích với 14 tháp trải trên ba huyện và một thành phố: Tây Sơn, An Nhơn, Tuy Phước và Quy Nhơn.
Các cụm tháp ở tỉnh duyên hải miền Trung này có các đặc điểm được xây dựng cách nhau không xa và xoay quanh thành Đồ Bàn (nay là thành Hoàng Đế ở Nhơn Hậu, An Nhơn). Các tháp xây dựng từ thế kỷ thứ 11 đến thế kỷ 12 dưới thời vương quốc Chămpa trên các ngọn đồi thoáng gió. Quanh tường phía ngoài, các góc và trên nóc tháp có nhiều bức phù điêu chạm khắc hình tượng thần, chim, thú thần theo tín ngưỡng của người Chăm.
Từ thành phố Quy Nhơn đi trong vòng bán kính 40 km, du khách có thể thăm hầu hết tháp Chăm nơi đây. Tháp đầu tiên trong hành trình khám phá là tháp Đôi. Tọa lạc ở phường Đống Đa, thành phố Quy Nhơn, tháp được xây vào khoảng cuối thế kỷ 12, một lớn một nhỏ, đứng kề nhau như cặp vợ chồng quấn quít.
Khu tháp Bánh Ít nổi bật trên đỉnh đồi hướng đông, cách đường lộ 300 m. Bố cục các tháp ở đây khá độc đáo và điển hình trong kiến trúc Chămpa, đứng ở cửa mỗi tháp ta có thể quan sát tháp kia.
Những vòm cửa hướng ra không gian bao la biển trời, ruộng đồng, núi sông luôn là những góc ảnh đẹp để lữ khách chộp được những bức ảnh lạ, độc đáo và đẹp mắt. Gọi là tháp Bánh Ít bởi vì khi đứng từ xa nhìn lại, cụm tháp giống như những chiếc bánh ít lá gai, một sản vật thường thấy trong các dịp cúng lễ, giỗ chạp ở miền Trung.
Cái nắng cái gió như đổ lửa ở miền Trung chợt tan biến khi rảo bước ngắm nhìn toàn bộ cảnh biển núi, các tháp Chàm khác ở xa xa. Hoa văn, phù điêu bằng đá được trang trí trên các vòm cửa. Các bức phù điêu chạm khắc hình vũ nữ nhảy múa, tượng thần Siva, Ganesa bằng đá; tượng nữ thần Uma, tượng thần Bhama bằng đồng kỳ bí được trang trí trên tháp luôn gây sự tò mò cho du khách. Kiểu trang trí này làm cho ta có cảm giác như đang lạc vào thế giới thần bí của người Chăm cổ xưa.
Tháp Cánh Tiên nằm đơn độc cách quốc lộ 1A 500 m thuộc xã Nhơn Hậu, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định, tọa lạc ở vị trí theo truyền thống là trung tâm thành Đồ Bàn xưa, cách tháp 300 m là thành Hoàng Đế vang danh một thời. Nằm trên ngọn đồi lộng gió, quanh tháp mát mẻ nhờ những tán bạch đàn rủ bóng. Tháp Cánh Tiên mang phong cách Bình Định với vòm cửa hình mũi giáo nhọn, vách tháp đơn giản, khỏe khoắn, ít trang trí.
Cách ngôi cổ tự Thập Tháp Di Đà (An Nhơn, Bình Định) không xa, tháp Phú Lốc nằm lẻ loi trên ngọn đồi cao 76 m so với mực nước biển ở xã Nhơn Thành. Bù cho nét kiến trúc bị thời gian phá hoại nhiều, cảnh quan chung quanh tháp rất đẹp và nên thơ.
Tháp Cánh Tiên.
Kiến trúc tháp Chăm độc đáo.
Tháp Bánh Ít.
Trang trí nơi chân tháp.
Các nét kiến trúc khác lạ.
Tháp Dương Long.
Theo VnExpress
|
| Lên trên |
|
| |
taquangchi
Lúa gieo sạ
Thành viên từ: 30/01/2010
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 59
|
| Bài: 08/02/2010 lúc 9:27PM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
Nguồn: Lebichson.net
Tháp Chàm Bình Ðịnh
Tìm hiểu non sông, cảm thông hồn nước
Trần Nhâm Thân
Giải đất Việt Nam ngày hôm nay, chạy dài từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau, thuở trước thường tiếp nhận nền văn minh nghệ thuật của hai nước Trung Hoa (ở phía Bắc) và Ấn Ðộ (ở phía Tây). Con đường ranh giới có thể để phân biệt hai nền văn minh nghệ thuật đó tràn vào nước ta là dãy Trường Sơn.
Về phía Bắc dãy Trường Sơn, nền văn minh nghệ thuật thâu nhận của Trung Hoa đem xuống; còn về phía Nam dãy Trường Sơn thì tiếp nhận nền văn minh nghệ thuật của Ấn Ðộ đem sang. Tại sao vậy? Là vì nước Việt Nam thuở xưa chỉ gồm có đất Bắc Việt và miền Bắc Trung Việt ngày nay, lấy đèo Ngang (1) (cao 256 mét, thuộc dãy Hoành Sơn, tỉnh Quảng Bình) làm giới hạn. Còn về phía trong dãy Hoành Sơn (thuộc rặng Trường Sơn) là của nước Chiêm Thành (tên đầu tiên của nước Chiêm Thành là Nô-sơ-oan-a-tì-cha-ná-chá sau đổi là Hồ Tôn cho đến cuối thế kỷ thứ II trước Tây lịch; rồi Lâm Ấp cho tới giữa thế kỷ thứ VII, rồi Hoàn Vương hay Hà Lương cho tới cuối thế kỷ XI, sau mới gọi là Chiêm Thành hay nước Chàm, Champa) chạy từ Quảng Bình đến Nam Việt ngày nay. Về sau, vì cuộc nam tiến không ngừng của dân tộc Việt mà đất đai Chiêm Thành bị thôn tính.
Thật vậy, năm 1069, nhà Lý thắng Chiêm Thành, vượt Hoành Sơn chiếm Quảng Bình, Quảng Trị.
Năm 1306, nhà Trần gả Huyền Trân công chúa cho vua Chàm, mở rộng bờ cõi thêm hai châu Ô - Lý (Thừa Thiên)
Năm 1470 đến Qui Nhơn...
Qua những đoạn sử trên, ta biết rằng nước Việt Nam và Chiêm Thành là hai cừu địch, nên không thể có những cuộc trao đổi văn hóa thân thiện cho nhau, mặc dù hai nước nằm sát cạnh. Và nhìn trên dư đồ Châu Á, ta thấy nước Việt có nước Trung Hoa khổng lồ trấn áp phương Bắc, nước Chiêm Thành có Ấn Ðộ vĩ đại phía Tây. Vì vậy, văn hóa của hai nước "đàn anh" kể trên thế nào cũng ảnh hưởng sâu rộng vào các nước "đàn em" nằm lân cận.
Chính thế, Việt Nam có văn minh nghệ thuật Trung Hoa; Chiêm Thành có văn minh nghệ thuật Ấn Ðộ. Ðây là xét theo mặt địa lý, còn về lịch sử thì ta thấy "người Chiêm Thành thuộc dòng dõi Mã Lai theo sông Cửu Long tiến vào chiếm dãy Hoành Sơn mà định cư lập nghiệp. Trong cuộc sống va chạm hàng ngày, dân tộc Chiêm đã chịu ảnh hưởng của các bộ lạc địa phương như giống Thái, Phi Châu, Khmer và Ấn Ðộ. Cho nên sau này tinh thần văn hóa trưởng thành, dân tộc Chiêm có lối sống như người Khmer, và kiến trúc như người Ấn (2).
Do sự kiện trên mà ta không lạ gì việc đất nước Việt Nam chúng ta có hai dòng văn minh nghệ thuật: một của Trung Hoa và một của Ấn Ðộ. Một điều dễ nhận thấy để phân biệt hai nền văn minh nghệ thuật đó là cách phân biệt lối kiến trúc như đền đài, chùa chiền, nét điêu khắc, y phục.
Lối kiến trúc của người Tàu thường thường có long, lân, qui, phụng hay phong, hoa, tuyết, nguyệt, sơn, thủy... Trái lại, kỹ thuật kiến trúc của Ấn Ðộ thì thường uốn nắn cong co (như các mái chùa) và thần tượng kỳ bí... "
Trong những kỹ thuật đó, chúng ta chú ý trước hết tới những cái vòm (arc, voute, cintre) của những tháp Chàm. Những vòm này không phải là vòm cuốn rẻ quạt (voute en éventail), mà là vòm lớp (voute étagée) mà trong đó những lớp gạch được xếp ngang và lần lần gằn lại với nhau, người Tây phương gọi là Voute à encorbellements successifs. Những vòm cuốn chịu ảnh hưởng Trung Hoa và những vòm lớp chịu ảnh hưởng Ấn Ðộ (3)
Do những lẽ trên mà ta nhận thấy những di tích tháp Chàm ở Bình Ðịnh phần nhiều đều theo lối kiến trúc của Ấn Ðộ. Di tích của người Chàm ở Bình Ðịnh rất nhiều, song hiện giờ đã bị phá hủy hoặc chỉ còn lưu lại vài dấu vết tang thương... nhưng đáng kể nhất là các ngọn tháp Chàm mà hiện nay vẫn còn tuế nguyệt. Ðại để ta có thể kể: Các tháp Chàm ở quận Tuy Phước, Các tháp Hời thuộc quận Bình Khê, và các Tháp Chàm trong Quận An Nhơn, tỉnh Bình Ðịnh
1- Quận Tuy Phước: Về phần quận Tuy Phước, ta thấy có cả thảy ba ngọn tháp : Tháp Ðôi, tháp Bình Lâm, tháp Bánh Ít.
THÁP ÐÔI (Tour Kmer):
Trên quốc lộ số một, đi từ Nam ra Bắc, Tháp Ðôi là tháp ta gặp đầu tiên ở Bình Ðịnh. Tháp nằm cạnh cầu Ðôi, thuộc khu V, ấp 11 của Thị Xã Qui Nhơn, cách trung tâm thành phố 2 km.Tháp Ðôi gồm hai ngọn tháp đứng song song với nhau, một ngọn cao và một ngọn thấp. Tháp xây trên một gồ đất cao giống như mu rùa, rộng vừa đủ để xây tháp. Chân tháp hình vuông, mỗi ngọn tháp có một cửa ra vào, cùng nằm về phía Ðông.
Tháp Ðôi còn có tên gọi là tháp Hưng Thạnh, vì nằm trong làng Hưng Thạnh, xã Phước Hậu, tên Pháp gọi là Tour Kmer, người Mỹ gọi là The Hung Thanh Tower. Về phía Tây tháp Ðôi có cầu Ðôi, vì có cầu xe lửa và cầu xe hơi đều bắt ngang sông Hà Thanh. Hai hình ảnh này nằm gần nhau, nên đã làm cho những người con trai Bình Ðịnh nào chưa có người yêu cảm thấy lòng mình cô đơn, trống trải, họ thầm trách thân:
Cầu Ðôi nằm cạnh tháp Ðôi
Vật vô tri còn biết đèo bòng duyên lứa
Huống chi tôi với nàng.
Hoặc có lắm khi tình yêu của họ đã thành tựu, song họ lại muốn trăm năm bền vững:
Tháp kia còn đứng đủ đôi
Cầu kia đủ cặp
Huống chi tôi với nường
Tháp ngạo nắng sương
Cầu nương sắt đá
Dù lời thiên hạ
Tiếng ngã lời nghiêng
Cao thâm đã chứng lòng nguyền
Còn cầu còn tháp còn duyên hai đứa mình
Non sông nặng gánh chung tình.
THÁP BÌNH LÂM:
Giữa một vùng quê, đồng ruộng bao la xanh rờn, xóm làng nối tiếp nhau với những lũy tre xanh chạy dài, lại mọc lên một ngọn tháp đứng sừng sững giữa trời trong cảnh non nước nên thơ ấy trông thú vị biết bao; đó là trường hợp tháp Bình Lâm.
Tháp Bình Lâm nằm phía trên tỉnh lộ Tuy Phước - Gò Bồi, ở vào làng Bình Lâm, xã Phước Hòa, cách Qui Nhơn 20 cây số. Tháp này còn có tên là tháp Long Triều.
Tháp Bình Lâm gồm có một ngọn tháp to, cao, xây trên đất liền. Tháp trông không đẹp mắt bằng những ngọn tháp Chàm khác trong tỉnh Bình Ðịnh.
Tháp Bình Lâm có tiếng là nhiều ma, dân địa phương gọi là ma vàng Hời, vì ma hiện lên đa phần tỏa ánh sáng vàng óng ánh. Vì tháp Bình Lâm nhiều ma nên người trong làng đã mượn nơi đây để phạt tội những kẻ làm mất trật tự, an ninh trong làng. Kẻ phạm tội một khi nghe sắp bị nhốt vào tháp là đã run sợ rởn tóc gáy.
Nhắc đến tháp Bình Lâm, phải nói đến vấn đề bảo tồn là vì phía Tây của tháp có một chiếc bầu (ao lớn) cách chân tháp độ ba thước, rất có thể làm tháp bị sụp đổ một ngày nào đó vì sự xâm thực của nước trong mùa mưa lũ sẽ phá vỡ đất ăn mòn đến chân tháp. Thêm vào đó, hiện tháp đã hư hại rất nhiều, chân, vách, cửa tháp đều sứt mẻ, rạn nứt và nhiều chỗ sụp đổ...
THÁP BÁNH ÍT (Tour d'Argent)
Tháp Bánh Ít có nhiều ngọn và xây trên một đồi núi đất đỏ, to, cao, trông có vẻ hùng vĩ, uy nghi, vượt hẳn những ngọn tháp khác ở Bình Ðịnh.
Tháp Bánh Ít có cả thảy bốn ngọn. Ngọn to nhất xây ở đỉnh đồi, trông giống như chiếc bánh ít lá gai. Chung quanh ngọn tháp chính, còn có ba ngọn tháp phụ, hình dáng thấp và nhỏ bé hơn nhiều. Trong ba ngọn tháp này, có hai ngọn giống như hai chiếc bánh ít ngọt và một ngọn giống cái bánh ít mặn, đều lột trần.
Trước kia tháp Bánh Ít nằm trong phạm vi của làng Tri Thiện (Xã Phước Quang, Tuy Phước) nên tháp này còn mang tên là tháp Tri Thiện; ngoài ra tháp Bánh Ít còn có những tên gọi khác như tháp Cầu Bà Gi, tháp Thiện Mẫu, Thổ Sơn. Người pháp gọi là Tour d'argent (tháp Bạc).
Ðồi núi của tháp Bánh Ít có nhiều trãng to, rộng, ở về cuối làng Huỳnh Kim, đầu các làng Ðại Lộc, Phong Niên, Vạn Mỹ và nằm bên cạnh dòng Tân An, sát cạnh quốc lộ số 1, bên cạnh cây số 1214 cách Qui Nhơn 15 km.
Muốn hưởng hương vị đặc biệt trong cuộc viếng thăm các tháp Chàm Bình Ðịnh không gì bằng đến tháp Bánh Ít. Ở đây phong cảnh hữu tình, có gió mát cây xanh, cảnh vật kỳ thú yên tĩnh, có cây trái thơm ngọt trong mùa hè, phơi màu tươi thắm ở trên những trãng của đồi núi tĩnh lặng. Hơn nữa nơi đây có nhiều đá son, có giống chim "tò le" kêu rất kỳ hoặc. Gần tháp Bánh Ít là tu viện Nguyên Thiều với phật đài lộ thiên uy nghi trên một đỉnh đồi, nhìn xuống giải nước trong xanh của dòng Tân An thơ mộng.
Tóm lại, bạn muốn biết vị trí và vẻ đẹp của tháp Bánh Ít như thế nào, tôi xin bạn đọc kỹ câu ca dao sau đây là rõ:
Tháp bánh Ít
Ðứng sít cầu Bà Gi
Sông xanh núi cũng xanh rì
Vào Nam ra Bắc ai cũng phải đi con đường này (4)
Nghìn xưa gương cũ còn đây
Lòng ơi, phải lo nung son sắt kẻo nữa đầy bể dâu.
II- Quận Bình Khê: Ở quận Bình Khê ta thấy có hai tháp: Tháp Thủ Thiện và tháp Vân Trường.
THÁP THỦ THIỆN (Tour de Bronze):
Người quanh vùng hay gọi là "tháp đất" và người Pháp gọi là tháp đồng (Tour de Bronze). Tháp nằm ở làng Thủ Thiện thượng, xã Bình Nghi, bên cạnh thành Sức; phía bắc quốc lộ 19 và ở về nam ngạn sông Côn, cách sông chừng 1 km.
Tháp Thủ Thiện gồm một ngọn, chân tháp hình vuông, đỉnh tháp bỏ ngõ. Phía trong, vách đối diện cửa ra vào có 12 bức tượng đá gắn dính liền vách, chia làm 10 tượng bán thân, bụng phệ tròn, hai tay chắp trước ngực, hai tượng phía dưới, mười tượng phía trên. Hai tượng người ngồi, hai tay để trên bắp vế. Phía ngoài hai tượng này, mỗi tượng có kèm một bên (tả hoặc hữu) một tượng phụ nữ khỏa thân, nằm trong đầu rồng. 12 tượng đá xếp theo hình búp măng. Tượng cao nhất cách tượng thấp nhất độ 2 mét. Tượng dưới nhất cách mặt đất độ 6 mét
Tháp Thủ Thiện khung cửa tháp bị mất, trước cửa tháp là một gốc cây to hai người ôm. Vách tháp phía hữu có gốc cây đa to ôm bám vào. Màu tháp lẫn với màu gốc cây, nên từ xa nhìn giống như một đại thụ có hình dáng cổ quái.
THÁP DƯƠNG LONG (Tour d'Ivoire):
Tháp Dương Long nằm bên cạnh thành Cha, ở về phí đông thành Ðồ Bàn, cách 8 km, nằm về phía bắc quốc lộ 19, và ở về tả ngạn sông Côn, cách tháp Thủ Thiện 3 cây số.
Tháp xây trên một đỉnh đồi sỏi sạn, màu đỏ bầm, rộng độ 5 hoặc 6 km2, phía Ðông Nam là đồng lúa, phía Tây giáp Hương Sơn, tức núi Thơm (ở ấp An Chánh, xã Bình An, Bình Khê). Ðồi núi này có rải rác nhà cửa, miếu đình, mồ mả... và nhất là có rừng cây ở phía Tây đồi núi, nào là cây xoài, trâm, me, thị... trông rất thú vị, đẹp mắt.
Vì tháp Dương Long ở phía Tây thôn Vân Trường, nên người ta gọi nó là tháp Vân Trường, và vì nó giáp thôn An Chánh, nên cũng còn có tên là tháp An Chánh. Tháp gồm ba ngọn đứng song song, nên lại mang tên Tam Tháp, tháp Ba hay tháp Ba Chia, người Pháp gọi là Tour d'Ivoire (Tháp Ngà)
Trong ba ngọn tháp Dương Long, ngọn giữa cao hơn hai ngọn tả hữu, mỗi tháp có một cửa quay về hướng Ðông, chân vách tháp phía ngoài hơi tròn. Từ 1/2 tháp phía trên rõ tròn, và cũng từ đây có nhiều tảng đá xanh viền chung quanh tháp. Những người khảo cổ thường đến xem tháp Dương Long và đều công nhận tháp này đẹp, ít hư hơn những tháp Chàm khác còn sót lại tại Bình Ðịnh nói riêng và trên lãnh thổ Việt Nam nói chung.
Tháp Dương Long và tháp Thủ Thiện là hai tháp đều nằm vào nơi phát tích các đấng anh hùng người Bình Ðịnh như ba anh em Tây Sơn, Mai Xuân Thưởng (1860 - 1887) cho nên mỗi khi người Bình Ðịnh tưởng nhớ đến những anh hùng của quê hương bèn mượn hai tháp trên để gởi gắm tâm sự:
Vững vàng tháp cổ ai xây
Bên kia Thủ Thiện, bên này Dương Long
Nước sông trong dò lòng dâu bể
Tiếng anh hùng tạc để nghìn thu
Xa xa con én liệng mù
Tìm long hỏi chốn vân du chờ ngày.
III Quận An Nhơn: Trong quận An Nhơn, có hai ngọn tháp: Tháp Cánh Tiên và tháp Phốc Lốc:
THÁP CÁNH TIÊN (Tour de Cuivre):Tháp Cánh Tiên ở vào giữa khoảng thành Ðồ Bàn (Vijaya) thuộc làng Nam An xã Nhơn Hậu, cách Qui Nhơn 27 km, nằm phía tây quốc lộ 1, cách quốc lộ 1 km.
"Tháp này khác các tháp khác ở chỗ có cột đá bốn góc. Cột đá đã được dựng thành bằng những cục đá vuông xếp chồng lên nhau, ngoài có chạm hoa, trong có những lỗ để chịu những chốt cũng bằng đá. Ở bốn góc tháp cũng có nhiều thần tượng khác bằng đá và ở chung quanh bên dưới, lại có một đai bằng đá nữa. Xem như đây là kinh đô, nên tháp làm cũng công phu cầu kỳ hơn ở những nơi khác" (5).
Tháp Cánh Tiên tên chữ là Ô Tiên hay Tiên Dực. Người Pháp gọi là Tour de Cuivre (tháp thau). Tháp xây trên một đỉnh đồi cao chừng vài chục thước, có thờ bà Nữ Thần Y A Na. Thời Pháp còn ở Việt nam, họ có trông thấy tượng nữ thần nầy và đoán biết trong ruột tượng thần có đựng vàng nên họ đã cho người phá tượng để lấy vàng, mặc cho một số người sùng tín bất bình. Ca dao thời ấy có câu:
Trông lên hòn tháp Cánh Tiên
Có bà Mẫu Thiện, Tây khiêng mất rồi
Về phía Tây Nam tháp Cánh Tiên độ ba bốn trăm thước, ta thấy lăng Võ Tánh ẩn mình trong những cây xoài to tướng...
Ðể tiếc thương lòng trung nghĩa của Võ Tánh đối với chúa Nguyễn, người Bình Ðịnh đã mượn tháp này làm tiêu đề:
Ngó lên hòn tháp Cánh Tiên
Cảm thương quan hậu (6), thủ thiềng ba năm (7).
THÁP PHÚC LỘC: (Tour d'Or).
Theo quốc lộ 1 từ Nam ra Bắc, tháp Phúc Lộc là ngọn tháp ta gặp cuối cùng ở tỉnh Bình Ðịnh. Nó nằm phía hữu và cách quốc lộ 2 km.
Tháp Phúc Lộc tục gọi là tháp Phốc Lốc và người Pháp gọi là Tour d'Or (tháp vàng). Tháp này đứng chót vót trên một ngọn núi đất, một nửa thuộc địa phận xã Nhơn Thành quận An Nhơn và một nửa thuộc quận Phù Cát. Cảnh trí của tháp Phúc Lộc dễ gây mối đau thương cho những kẻ có tâm hồn đa cảm, trước luật sanh tồn, cạnh tranh mà mạnh được yếu thua:
Lên thăm hòn Phốc Lốc
Non cao đường dốc
Em nghĩ thương dân tộc người Chiêm
Gặp cơn biển nổi dâu chìm
Ðã không tài vá khuyết, lại không chim lấp thù
Tháp đành ôm hận ngàn thu
Nấu nung vàng đá, mịt mù khói mây
Nhưng trời còn đây, đất cũng còn đây
Lẽ đâu trục đất lại không vần xoay cơ trời.
Ðề cập đến tháp Chàm, có rất nhiều điều cần bàn tới, như nguồn gốc, thời điểm và kỹ thuật xây dựng các tháp Chàm...
Tuy nhiên trong bài này, với mục đích gợi nhắc những hình ảnh quen thuộc của quê hương mến yêu, chúng tôi chỉ sơ lược giới thiệu các ngọn tháp hiện còn tồn tại ở Bình Ðịnh mà không đề cập đến các chi tiết. Có dịp chúng tôi sẽ xin trở lại đề tài này trong một bài khác.
Trần Nhâm Thân
Ðặc san CƯỜNG ÐỂ & NŨ TRUNG HỌC QUI NHƠN 1999
Ghi chú và tài liệu tham khảo:
(1) Xe hơi đã tới đèo Ngang
Ấy qua Hà Tĩnh, đường sang Quảng Bình .
(Chơi Huế- Tản Ðà, 1919)
(2) Tô Mặc Giang, "Văn Hóa Chiêm Thành" đăng trong "Thế Hệ" Số 3 tháng 10-1957.
(3)Trích "Tìm hiểu các kiến trúc kinh thành Huế". Bài thuyết trình của học giả Thái Văn Kiểm, tại viên đình Tao Ðàn Sài Gòn, ngày Thứ Sáu 26-7-1963.
(4) Con đường này, ý chỉ quốc lộ 1.
(5) Theo Chân Như, trong bài "Ðường Ði Ven Biển" đăng ở Xây Dựng Mới, Sài Gòn. Nguyệt san văn hóa, mỹ thuật, kiến trúc, số 4, tháng 4-1958.
(6) Quan hậu: chỉ Võ Tánh (Phò mã chưởng hậu quân)
(7) Thủ thiềng ba năm: Võ Tánh và Ngô Tùng Châu giữ thành Ðồ Bàn từ năm 1799 đến năm 1801.
__________________
Không đau khổ lấy gì làm chất liệu
Không lang thang đâu biết gió mưa nhiều
|
| Lên trên |
|
| |
binhdinhngaynay
Bông lúa bạc
Thành viên từ: 20/07/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 527
|
| Bài: 15/04/2010 lúc 9:43 AM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
Tháp Chăm Bình Định: Từ kiến trúc đến lịch sử
Tháp là một dạng kiến trúc tôn giáo mang bản sắc rất riêng của dân tộc Champa. Theo các sử liệu thì trong quá trình trị vì đất nước, các triều đại Champa đã cho xây dựng khá nhiều đền đài; trải qua nhiều thời gian đấu tranh tồn tại, cộng với sự tàn phá của thiên nhiên, con người, cho đến nay trên vùng cư trú xưa của họ chỉ còn lại một số dạng kiến trúc đền đài là các tháp.
So với một số địa phương khác trong dải đất miền Trung, Bình Định là một trong những nơi còn lại khá nhiều dấu tích của nền văn hóa Chămpa. Với 8 cụm di tích tháp trên tổng số 14 tháp quả là một con số khá lý tưởng cho những nhà nghiên cứu khi tìm hiểu vùng Vijaya xưa và Bình Định sau này.
Về tháp Chăm, trong Ấn Độ giáo người ta gọi là Sikhara, một dạng kiến trúc tiêu biểu cho đạo Bà La Môn giáo.
Từ Sikhara có nghĩa là đỉnh nhọn, đỉnh núi nhọn, biểu thị cho núi Mêru trong Bà La Môn giáo. Núi Mê Ru là núi thần thoại có nhiều đỉnh cao thấp khác nhau. Vị thần tối cao ngự trên đỉnh cao nhất. Các vị thần khác tùy theo bậc cao thấp khác nhau mà ngự trị ở những đỉnh núi thấp hơn trên cùng một dãy Mêru. Núi Mê ru được biểu hiện thành kiến trúc Sikhara, người Chăm gọi là Kalan, có nghĩa là đền thờ. Đúng ra Kalan Chăm chứ không phải là tháp Chăm. Nhưng do người ta quen gọi tháp Chăm, đồng thời từ tháp đã trở thành một thuật ngữ kiến trúc chỉ loại hình cao tầng đế nhỏ, cho nên người ta vẫn dùng từ tháp để chỉ cho loại hình kiến trúc này.
Sau khi dời đô về Bình Định vào đầu thế kỷ 11, phong cách kiến trúc tôn giáo của người Chăm có sự biến đổi, giới nghiên cứu gọi là phong cách Bình Định. Trong kiến trúc thể hiện tính hoành tráng, nhưng trong trang trí lại khá đơn giản, không cầu kỳ như giai đoạn trước. Tất cả thành phần kiến trúc đi vào mảng khối là chính, vòm cửa thu vào và vút cao thành hình mũi giáo, các tháp nhỏ trên các tầng như cuộn lại thành khối đậm khỏe, trên mặt tường được tạo các trụ ốp với những đường gờ nổi chạy dọc thân tường tháp, các góc đều được tạo những phiến đá điểm góc cách điệu. Tất cả đều có tác dụng gây ấn tượng hoành tráng từ xa nhìn vào.
Khi định niên đại cho các tháp Chăm thuộc phong cách Bình Định, P. Stec đã đưa ra một giả định như sau: Phong cách bắt đầu từ tháp Bánh Ít hay còn gọi là tháp Bạc (nửa đầu thế kỷ 12), tháp Dương Long (đầu thế kỷ 13), tháp Hưng Thạnh (nửa đầu thế kỷ 12), nở rộ ở các tháp Thủ Thiện, Cánh Tiên (hay tháp Đồng), Phú Lốc (hay tháp Vàng) thuộc thế kỷ 13 và bắt đầu suy thoái ở tháp Po Klung Garai - Ninh Thuận (cuối thế kỷ 13 đầu thế kỷ 14). Sau này Boisselier, trên cơ sở nghiên cứu các tác phẩm điêu khắc, đã cho rằng phong cách Bình Định hay tháp Mẫm bắt đầu từ cuối thế kỷ 11 và kéo dài tới thế kỷ 13 với thứ tự sau: sau tháp Bánh Ít là tháp Thủ Thiện cùng Cánh Tiên, Phú Lốc, tiếp đó là Dương Long, Nhạn Tháp (Phú Yên) và kết thúc là Po Klung Garai. Gần đây sau những phát hiện mới về điêu khắc trang trí kiến trúc, giới nghiên cứu cho rằng tháp Bánh Ít có niên đại đầu thế kỷ 11, còn tháp Phú Lốc, Thủ Thiện và Dương Long có niên đại thế kỷ 12.
Thực tế cho thấy rằng các tháp Chăm đều được xây dựng theo một tín ngưỡng thống nhất thờ thần Siva, một trong tam vị nhất thể của đạo Bà La Môn. Siva tượng trưng cho sự hủy diệt, hai vị thần kia là Visnu tượng trưng cho sự bảo tồn và Brahma tượng trưng cho sự sinh thành, cả ba nằm trong vòng luân chuyển không ngừng. Người Chăm thờ thần Siva là chính, người Khmer thờ thần Visnu là chính. Tín ngưỡng này của người Chăm được kết hợp với tục thờ tổ tiên tạo thành bản sắc riêng trong đời sống tinh thần của họ.
Kỹ thuật kiến trúc và điêu khắc Chăm cho đến nay vẫn còn là một điều bí ẩn đối với nhà nghiên cứu. Làm thế nào để ghép tất cả những viên gạch nâu sẫm thành những tháp, tượng, những đài… chính xác và tinh vi đến như vậy? Cái gì đã tạo thành sự kết dính của những viên gạch ấy, khiến nó có thể đứng vững hơn một nghìn năm nay và sẽ còn đứng vững lâu hơn nữa, nếu không bị chiến tranh và sự xâm thực vô thức của con người. Đã có những cuộc hội thảo chuyên sâu về vấn đề này và đã có những câu giải đáp đúng hay chưa đúng cho giả thuyết đưa ra. Nhưng cái kinh ngạc được gieo vào lòng chúng ta thì vẫn còn mãi.
Tồn tại trong 5 thế kỷ, trên vùng đất Bình Định xưa người Chăm đã xây biết bao những kiến trúc tôn giáo hoành tráng. Những gì còn sót lại hôm nay chỉ là một phần nhỏ trong những di sản mà người Chăm làm ra.
Tháp Chăm, những viên ngọc quý lung linh tỏa sáng trên vùng đất Bình Định đang trở thành di sản trong kiến trúc cổ Việt Nam, văn hóa Việt Nam và Đông Nam Á.
TS. Đinh Bá Hòa
(Báo Bình Định)
__________________
Bình Định ngày nay
|
| Lên trên |
|
| |
binhdinhngaynay
Bông lúa bạc
Thành viên từ: 20/07/2009
Quốc tịch: Vietnam
Bài viết: 527
|
| Bài: 15/04/2010 lúc 9:46 AM | Địa chỉ máy đã được log
|
|
|
THÁP CHĂM BÌNH ĐỊNH: TỪ DI TÍCH ĐẾN DI SẢN
“Cầm vàng đừng để vàng rơi”
1.
Khi tiến hành trùng tu tôn tạo, chống xuống cấp các tháp Chăm một số người đề nghị phục hồi “những yếu tố phi vật thể” gắn bó với tháp. Lý do đưa ra là “đa phần du khách đến các tháp Chăm Bình Định tham quan, họ chỉ đến một lần mà ít khi quay lại. Trong khi đó, hàng năm, số người đến tháp Bà Ponagar Nha Trang tham quan, tham gia lễ hội, tín ngưỡng có thể lên đến hàng vạn”. Phục hồi những yếu tố phi vật thể gắn bó với tháp Chăm là một vấn đề lớn và theo chúng tôi nên được mổ xẻ một cách thận trọng.
Đề nghị kể trên xuất phát từ việc các tháp Chăm ở Ninh Thuận còn gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào Chăm, hoặc tháp Bà Ponagar ở Nha Trang vẫn được nhiều người đến cúng kính, là một điểm đến thu hút nhiều du khách do biến thể về tín ngưỡng và có thêm đời sống khác so với nguyên gốc. Các tháp Chăm còn lại ở Bình Định chỉ còn “phần xác”, thu hút khách tham quan nhờ vẻ đẹp kiến trúc, và những giá trị nghệ thuật khác. Các tháp Chăm ở Bình Định có cần những yếu tố phi vật thể không? Người ta có thể dễ dàng sáng tạo ra một lễ hội hiện đại (Festival hoa Đà Lạt chẳng hạn) nhưng không thể phục hồi những “yếu tố phi vật thể” gắn bó với tháp một cách khiên cưỡng.
Tháp Chăm ở Bình Định được cư dân Chăm cổ dùng vào mục đích gì đến nay vẫn chưa có câu trả lời chính xác. Nó là tháp để tưởng niệm, ghi nhớ một chiến công, một sự kiện lớn; nó là công trình để vinh danh một vị vua; nó là lăng mộ? Tùy quan điểm, cách tiếp cận của mình mỗi nhà khoa học lại có cách lí giải riêng. Và dường như, với mỗi giai đoạn phát triển, tháp Chăm ở Bình Định lại được xây dựng với mục đích khác nhau. Vì đến nay vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng nên thật khó phục hồi, phục dựng, dẫu chỉ là những tiết mục được sân khấu hóa với mục đích phục vụ cho những tour du lịch. Hơn nữa theo thiển ý của một người ngoại đạo như người viết, nếu hiểu những “yếu tố phi vật thể” như là những lễ hội, việc thờ tự (bởi hầu hết những người có ý kiến phục hồi đều lấy các tháp ở Ninh Thuận, Khánh Hòa làm hệ quy chiếu) thì việc phục hồi là rất khó.
Ngày nay ở Bình Định không còn những người Chăm có đời sống tinh thần, tâm linh gắn bó với những ngôi tháp còn lại. Những yếu tố đó mất đi trong lịch sử và đã là một phần của lịch sử, tái dựng đời sống cũ trên nền không gian hiện đại là một việc rất khó đạt đến mức hợp lý nếu không muốn nói là không thể. Trong trường hợp xấu còn có thể sẽ lâm vào tình thế “vẽ rắn thêm chân”. Mặt khác cũng cần thấy rằng cũng như ở Bình Định, quần thể đền tháp Chăm ở Mỹ Sơn (Quảng Nam) hoàn toàn chẳng có yếu tố phi vật thể nhưng vẫn thu hút đông người đến tham quan. Vả lại nếu đặt mục tiêu thu hút khách tham quan và phổ biến các giá trị của tháp thì còn có nhiều hoạt động khác có thể thực hiện được, giàu ý nghĩa thực tiễn và khả thi hơn.
Những năm qua, việc khảo sát, thiết kế và chỉ đạo chống xuống cấp, trùng tu, tôn tạo và nghiên cứu các kiến trúc và các điêu khắc Chăm tiêu biểu hầu hết đều do các nhà khoa học Việt Nam thực hiện. Tính đến nay đã có nhiều tháp, cụm tháp được trùng tu, tôn tạo, chống xuống cấp, điển hình là: tháp Đôi, tháp Bánh Ít, tháp Bình Nghi, Tháp Dương Long, tháp Cánh Tiên... Công cuộc trùng tu tháp Chăm ở Bình Định có nhiều nét khác biệt, độc đáo so với những ngôi tháp Chăm ở địa phương khác. Kết quả của việc trùng tu được đánh giá rất cao và hoàn toàn có thể giới thiệu với du khách những điều thi vị ấy. Mối liên hệ và sự ảnh hưởng qua lại giữa văn hóa Chăm lên đời sống của người Việt cũng là một chủ đề lớn có thể thu hút du khách. Đặc biệt với những phát hiện về trống đồng Đông Sơn trên khu vực sinh sống của cư dân Sa Huỳnh, Chămppa cổ; hoặc là những phát hiện về lò gốm, hiện vật gốm cổ Chămpa cũng có thể phục dựng và giới thiệu với côn chúng. Nếu làm được như vậy rõ ràng sức hút của các di tích Chăm sẽ hấp dẫn và mới lạ hơn.
2.
Tháng 11.2006 khi khai quật, nghiên cứu phục vụ trùng tu, tôn tạo cụm tháp Dương Long (huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định) các nhà khoa học đã phát hiện một số lượng lớn hiện vật điêu khắc đá. Đặc biệt, cuộc khai quật đã làm xuất lộ phần điêu khắc đá trang trí chân tháp bị chôn vùi trong lòng đất và tìm lại mặt bằng ban đầu cho tháp cổ.
Trong số các di tích tháp Chăm hiện còn ở miền Trung, quần thể tháp Dương Long không hề giống bất cứ một ngôi tháp cổ Chămpa nào, và là một hiện tượng đặc biệt trong kiến trúc đền tháp Chămpa. Cả ba ngôi tháp ở Dương Long không chỉ có hình dáng như nhau, mà còn nằm trên một nền chung chạy dài theo trục Bắc-Nam. Sự khác biệt giữa các tháp với nhau chỉ biểu hiện trong những chi tiết trang trí. Những phát hiện mới ở Dương Long mới đây không chỉ giúp xác định lại chiều cao và làm cho tháp thêm đồ sộ hơn mà còn cung cấp thêm nhiều tham số giúp việc nghiên cứu về nghệ thuật điêu khắc đá của người Chăm thời kì dựng tháp được rõ ràng, chi tiết hơn.
Theo những thông tin mà báo Bình Định điện tử đã đăng tải thì cuộc khai quật khảo cổ học tại tháp Dương Long (11.2006) chỉ diễn ra trên khu vực 1.500m2. Với một vùng khai quật có diện tích hạn chế như thế mà kết quả thu được đã nhiều và có giá trị cao đến vậy, nếu được đầu tư mở rộng và khai quật với quy mô lớn hơn có lẽ kết quả sẽ còn nhiều bất ngờ thú vị hơn nữa. Thật đáng tiếc bởi lẽ diện tích qui hoạch hiện nay của khu tháp lên đến là 30.000m2.
Nếu được khai quật và nghiên cứu một cách chu đáo, chắc chắn sức hấp dẫn của quần thể tháp Dương Long sẽ lớn hơn so với hiện nay rất nhiều.
3.
Mới đây, trong quá trình khai thác đất, người dân đã phát hiện một cổ vật là một chóp tháp bằng đá ở vùng đất có phế tích tháp Xuân Mỹ (xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước). Điều này cho thấy, các di chỉ Chăm ở tỉnh Bình Định cần được các cơ quan chức năng quan tâm nhiều hơn.
Theo Tiến sĩ Đinh Bá Hòa (Bảo tàng tổng hợp Bình Định) thì bên cạnh các di tích tháp Chăm đã được phát hiện, trên địa bàn tỉnh Bình Định - nơi từng là vùng kinh đô của vương quốc Chămpa vẫn còn nhiều các phế tích nữa phân bố tại nhiều nơi trong tỉnh. Trong đó, nhiều nhất là ở 3 huyện: Tuy Phước, An Nhơn, Tây Sơn. Trên cơ sở các tài liệu ghi chép từ thời Pháp, qua đối chiếu khảo sát thực địa, các nhà khoa học đã thống kê được hơn 20 phế tích tháp Chăm trên địa bàn tỉnh. Ước tính trong lòng đất vẫn còn nhiều phế tích kiến trúc Chămpa khác chưa được biết đến.
Khác với những gì đã hiển lộ trên mặt đất, những di chỉ còn tàng khuất trong lòng đất, trên núi cao, trong rừng thẳm… rất khó bảo vệ và nhiều khi do vô tình chúng ta đã hủy hoại nhiều báu vật mà không biết. Ở sự kiện vừa nêu, điều may mắn là những người khai thác đất đã báo cáo kịp thời cho cơ quan có chức năng liên quan và hiện vật văn hóa trên vùng phế tích đã được bảo vệ khá tốt. Tuy nhiên, cũng theo tiến sĩ Hòa, vấn đề bảo vệ di sản văn hóa vẫn chưa được các cấp chính quyền ở một số địa phương quan tâm lắm dù Luật Di sản Văn hóa và Nghị định 92 của Chính phủ đã có hiệu lực từ rất lâu, điều này khiến nhiều cổ vật đã bị thất thoát.
Trước đây, người ta đã tình cờ phát hiện chân móng và nền một ngôi tháp Chăm ở một đồi cát ven biển của tỉnh Quảng Ngãi. Trước đó người ta chưa phát hiện được công trình đền tháp Chăm nào ở khu vực địa lý tương tự. Kể ra như vậy để cùng nhắc nhở nhau rằng, chúng ta đang “cầm vàng” và xin đừng để “vàng rơi”.
Theo Trần Bá Phùng
(Báo Bình Định)
__________________
Bình Định ngày nay
|
| Lên trên |
|
| |
|
|
Chủ đề: Tháp Chăm Bình Định
Facebook
Twitter
Google
Digg
My Space
Yahoo
Reddit
Windows Live
Del.icio.us
Mixx
StumbleUpon
Newsvine
Technorati